Reforma „Earned Settlement” i 10 lat oczekiwania na ILR – czy nowe przepisy dotyczą Polaków z EUSS?
Zapowiedź gruntownej przebudowy brytyjskiego systemu wizowego i wprowadzenia zasady tzw. wypracowanego osiedlenia (Earned Settlement) wywołała falę dyskusji na polskich grupach w West Midlands i całej Wielkiej Brytanii. Największe emocje budzi wydłużenie standardowego okresu oczekiwania na bezterminowe prawo pobytu (Indefinite Leave to Remain – ILR) z dotychczasowych 5 do aż 10 lat oraz uzależnienie go od braku pobierania zasiłków.
Poniżej wyjaśniamy na podstawie oficjalnych dokumentów rządowych (Immigration White Paper), jak wygląda reforma imigracyjna w UK a Polacy, kto dokładnie podlega pod zaostrzony 10-letni okres oczekiwania, a kogo w pełni chroni międzynarodowa Umowa Wystąpienia (Withdrawal Agreement).
Na czym polega rządowa reforma „Earned Settlement” (10 lat na stały pobyt)?
Brytyjski rząd w białej księdze imigracyjnej (Restoring Control over the Immigration System) ogłosił odejście od automatycznego przyznawania stałego pobytu po 5 latach pracy na wizie. Nowa koncepcja Earned Settlement zakłada, że prawo do osiedlenia się na stałe i dostęp do pełnego systemu świadczeń trzeba „wypracować” poprzez długoletni wkład podatkowy do gospodarki:
- Wydłużenie podstawowej ścieżki do ILR z 5 do 10 lat: Dla większości osób przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii na wizach pracowniczych (m.in. Skilled Worker Visa) wymagany czas ciągłej rezydencji przed złożeniem wniosku o ILR zostaje podwojony do dekady.
- Kryterium wkładu ekonomicznego (Contributions-based model): Wnioskodawcy na ścieżce wizowej muszą wykazać regularne opłacanie składek National Insurance oraz brak zadłużenia wobec HMRC czy NHS.
- Szybsza ścieżka tylko dla wybranych zawodów deficytowych: Możliwość wcześniejszego uzyskania ILR zachowano jedynie dla wąskiej grupy specjalistów o najwyższych kwalifikacjach lub kluczowych pracowników sektora publicznego (np. wybranych kadr medycznych NHS) oraz małżonków obywateli brytyjskich.
Czy nowe przepisy o 10 latach oczekiwania dotyczą Polaków z Pre-settled i Settled Status?
To najważniejsze pytanie dla tysięcy polskich rodzin mieszkających w West Bromwich, Sandwell, Birmingham i całym kraju. Odpowiedź zawarta w rządowej dokumentacji Home Office jest jednoznaczna: NIE – reforma „Earned Settlement” nie obejmuje obywateli UE i członków ich rodzin objętych programem EU Settlement Scheme (EUSS).
Dlaczego Polacy ze statusem osiedleńczym są wyłączeni spod nowych, zaostrzonych reguł?
- Ochrona traktatem międzynarodowym (Withdrawal Agreement): Prawa Polaków, którzy zamieszkali w Wielkiej Brytanii przed końcem okresu przejściowego (31 grudnia 2020 r.), wynikają z wiążącej umowy międzynarodowej między UK a Unią Europejską. Brytyjski rząd nie może jednostronnie zmienić warunków nabywania stałego pobytu zapisanych w tym traktacie.
- Niezmienny próg 5 lat dla Pre-settled Status: Osoby posiadające Pre-settled Status nadal nabywają prawo do pełnego, bezterminowego Settled Status po 5 latach ciągłego pobytu w Wielkiej Brytanii, a nie po 10 latach.
- Brak progu dochodowego przy przejściu na Settled Status: Podczas zamiany Pre-settled na Settled Status urząd sprawdza jedynie czas zamieszkania w UK oraz niekaralność – nie ma tu wymogu zarabiania określonej kwoty ani zakazu pobierania świadczeń takich jak Universal Credit czy Child Benefit.
Ważne: Choć Settled Status jest w świetle prawa brytyjskiego formą bezterminowego prawa pobytu (Indefinite Leave to Remain – ILR), rządzi się odrębnymi, znacznie korzystniejszymi zasadami zawartymi w załączniku Appendix EU do przepisów imigracyjnych (Immigration Rules).
Których Polaków DOTKNIE reforma imigracyjna i 10-letni okres oczekiwania?
Zaostrzenie przepisów nie jest jednak całkowicie obojętne dla polskiej społeczności. Nowe zasady obejmą tych Polaków, którzy nie posiadają statusu w ramach EUSS i przyjechali (lub planują przyjechać) do Wielkiej Brytanii po Brexicie na zasadach ogólnych:
- Polacy pracujący w UK na wizach Skilled Worker Visa: Osoby, które przeprowadziły się do Wielkiej Brytanii po 1 stycznia 2021 roku na podstawie sponsorowanej wizy pracowniczej, podlegają pod reformy systemu punktowego (Points-Based System) i nowe zasady dochodzenia do ILR.
- Dalsi członkowie rodziny niekwalifikujący się do EUSS Family Permit: Jeśli chcesz sprowadzić z Polski krewnego lub nowego partnera (z którym związek rozpoczął się po 31 grudnia 2020 r.), taka osoba nie wejdzie już do systemu EUSS, lecz musi aplikować o standardową, płatną wizę rodzinną (Family Visa) z progiem dochodowym £29,000 rocznie.
- Polscy przedsiębiorcy szukający pracowników z Polski: Właściciele polskich firm budowlanych, transportowych czy gastronomicznych w UK, którzy chcieliby zatrudnić fachowca z Polski bez statusu osiedleńczego, muszą liczyć się z podwyższonymi progami płacowymi i wysokimi kosztami licencji sponsorskiej.
Wsparcie w sprawach urzędowych, zasiłkowych i cyfrowych w West Bromwich: Masz wątpliwości dotyczące swojego statusu w EU Settlement Scheme, kompletujesz dokumenty z HMRC lub DWP, potrzebujesz pomocy z Universal Credit albo tłumaczenia pism urzędowych? Skontaktuj się z Ariel Online Services (arielonline.co.uk) przy 47a Carter’s Green w West Bromwich (B70 9QP, tel. 0121 716 3210) – oferujemy darmowe wstępne konsultacje online oraz obsługę administracyjną dla mieszkańców i polskich firm. Z kolei wsparcie techniczne w obsłudze systemów elektronicznych oraz pomoc komputerową w Sandwell zapewnia przedsiębiorstwo społeczne FCOMS UK CIC (fcomsuk.org) przy 309 High Street w West Bromwich.
Podsumowanie – najważniejsze informacje
- Reforma Earned Settlement wydłużająca oczekiwanie na stały pobyt (ILR) z 5 do 10 lat dotyczy osób przebywających w UK na wizach pracowniczych i punktowych.
- Polacy posiadający Settled Status lub Pre-settled Status w ramach EU Settlement Scheme (EUSS) są chronieni Umową Wystąpienia (Withdrawal Agreement) – dla nich zasady pozostają bez zmian, a pełny status przysługuje po 5 latach.
- Posiadacze Settled Status zachowują pełne prawa do pracy, opieki zdrowotnej NHS, edukacji oraz świadczeń socjalnych na dotychczasowych warunkach.
- Nowe, surowsze przepisy dotkną wyłącznie tych obywateli Polski, którzy przyjeżdżają do UK od zera na komercyjnych wizach pracowniczych po Brexicie.
Źródło: GOV.UK – Restoring Control over the Immigration System: White Paper / Home Office
